Đặc trưng của chó cỏ

Chó cỏ hay chó ta, chó nội, chó mực, chó vện hay còn gọi chung là chó Việt Nam là các giống chó thuần chủng có nguồn gốc tại Việt Nam. Hiện ở Việt Nam có bốn giống chó nội có giá trị và được gọi là tứ đại quốc khuyển gồm: Chó Bắc Hà, Chó Lài (Dingo Đông Dương), chó H’mông cộc đuôi và đặc biệt là Chó Phú Quốc. Cho tới nay vẫn chưa có nghiên cứu, phân loại chó nhà Việt Nam, cũng như nguồn gốc của chúng. Có ý kiến cho rằng chó nhà ở miền Nam có thể là từ chó hoang Phú Quốc mà ra. Còn chó nhà ở miền núi phía Bắc có thể có nguồn gốc từ sói đỏ vì chó ở miền núi có đuôi thẳng như chó sói. Tuy nhiên, chưa có cơ sở khoa học để khẳng định những nhận định trên là đúng.

1. Lịch sử

Những giống chó nội địa này đã tồn tại từ lâu trên bán đảo Đông Dương và ở Việt Nam hơn 6.000 năm nay, với quá trình gắn bó cùng con người, do vậy hình tượng con chó ta đã đi vào lịch sử và văn hóa Việt Nam từ lâu đời, gắn bó với đời sống người Việt từ nông thôn đến thành thị (chẳng hạn như tục thờ chó đá). Chó cỏ dùng để trông nhà, huấn luyện làm chó săn…

dac-trung-cua-cho-co-1

Trong các giống chó cỏ thì chó Lài khá phổ biến. Đây là giống chó nguyên thủy đặc trưng tại các vùng trung du và miền núi của Việt Nam. Giống này đang được người dân vùng cao tại Việt Nam nuôi rải rác khắp các vùng lãnh thổ có những con sông lớn chảy qua. Chó chủ yếu được người dân nuôi trông nhà và các hoặt động săn bắn hay đi rừng, chúng có bản năng trung thành với chủ. Ngoài ra giống chó Phú Quốc là giống chó duy nhất đến nay của Việt Nam được công nhận trên thế giới.

2. Ngoại hình

dac-trung-cua-cho-co-3

Các giống chó Việt Nam nhìn chung có tầm vóc trung bình và nhỏ. Chó ta nặng khoảng 10 – 12 kg khi trưởng thành. Chó Lài thì có tầm vóc trung bình, cân nặng từ 15 kg-30 kg, chiều cao từ 45 cm – 65 cm. Cơ thể hơi dài hơn so với chiều cao, thông thường chó đực to hơn chó cái. Đặc điểm dễ nhận biết với loài này nếu là thuần chủng phải có bốn chân có màu bít tất trắng, đuôi bông lau và chóp đuôi trắng, đuôi dài vừa phải, bình thường buông thõng, lúc hoạt động dựng hướng lên trên, hoặc cuộn trên lưng.

dac-trung-cua-cho-co

Đầu chúng thon, dài vừa phải và cân đối, mặt có hình tam giác theo kiểu chó sói, mõm chó hình chữ V và ngắn, đầu mõm hơi nhọn, gốc mõm khá rộng. Mũi có màu đen, lưỡi màu hồng hoặc có đốm màu đen. Tai nằm hai bên hộp sọ, dựng đứng như hình vỏ sò và hướng về phía trước. Tai to vừa phải, cân đối, không nhọn, phía trong tai ít lông. Nếu nhìn thẳng trực diện thì hai tai dựng đứng, vuông góc với đỉnh sọ. Các màu lông phổ biến là màu lông đỏ lửa, đen 4 mắt, trắng, đen tuyền, xám, đốm, nâu, vện.

3. Tính cách

dac-trung-cua-cho-co-4jpg

Phần đông chó Việt Nam sống cuộc sống bình thường ăn, ngủ, chạy rông. Chó nội còn được huấn luyện để làm giống chó săn. Những con chó được huấn luyện làm chó săn dù thể hình nhỏ gọn nhưng khả năng đi rừng, săn thú của chúng rất đáng khâm phục. Đặc điểm của những chú chó săn đầu đàn là khi phát hiện ra con thú thì chúng lập tức báo cho chủ nhân và đồng loại của chúng biết và bắt đầu hành trình đuổi bắt. Tuy nhiên, cũng có những khi chó săn bị lợn rừng hoặc thú dữ húc chết hoặc bị các loại thú rừng cắn trọng thương.

dac-trung-cua-cho-co-2

Các giống chó săn nội địa ở Việt Nam cũng giống như giống chó nhà rất sợ hổ, khi thấy có khí của hổ trong bán kính gần 1 km, giống chó săn cũng không có con nào dám đến gần. Những con chó săn khi đánh hơi thấy hổ là đã không dám đánh hơi tiếp nữa mà cứ quanh quẩn bên con người.

Chó Việt Nam hay còn gọi là chó ta vì không phải chó rặt giống, đã gần như rất khó mắc bệnh (chỉ 20%) và khả năng kháng bệnh rất cao.

4. Một số giống chó cỏ

Chó lài

Chó lài là một giống chó xù thuộc dòng chó cỏ ở vùng núi phía bắc Việt Nam với đặc trưng là bộ lông màu đen. Chó lài có dáng dài, chân to, đuôi dài, màu vàng pha chút đen hoặc đen tuyền từ đầu đến đuôi. Đặc biệt, tai hơi dài và cụp, mõm dày. Chó lài trưởng thành nặng tới 40 kg, thậm chí 50 kg. Chú có cái lưỡi đốm, 6 huyền đề. Người Mông quan niệm rằng chó lài chính là chó nhà của người Mông lai với chó sói mà thành do một số vùng phát âm không chuẩn, nên lâu ngày chú chó tên Lai (chó nhà lai với sói) biến thành Lài, một số vùng khác thì cho rằng chó lài chính là chó Tây lai với chó sói ở rừng Việt Nam. Người Pháp sang đây, đã lai tạo loài chó họ mang theo với chó sói, tạo ra một số giống chó khác nhau. Một con chó lài là vì gen trội của chó mẹ, hoặc chó bố từ tổ tiên. Hầu hết giống chó này đã thoái hóa. Đặc tính trung thành của chó nhà kết hợp với sự nhanh nhẹn, thông minh, sức mạnh và khả năng săn mồi của sói, tạo nên một giống chó quý hiếm.

Đây là loài chó săn thông minh, thính nhạy, mạnh mẽ, hung dữ. Người chủ có thể cầm cục đá ném qua mấy mái nhà nhưng nó có thể lao theo để tha cục đá đó về, hoặc chỉ cần chủ ra hiệu lệnh, nó sẽ lao nhanh quắp hai cánh con gà, tha về cho chủ. Chó lài còn là sát thủ của các loại rắn độc hoặc nó sẽ tìm dấu vết thú, lùa thú vào trước họng súng cho chủ bắn.

Chó H’ Mông

Loài chó H’ Mông cộc đuôi là một trong những loài chó săn tốt, với những đặc tính độc đáo và sự thông minh tuyệt vời, chúng có thể lực tốt và bền bỉ. Về hình dáng bên ngoài, chúng khá đặc trưng với vẻ chắc nịch, đầy cơ bắp và chiếc đuôi cụt ngộ nghĩnh. Loài chó H’ Mông có nhiều điểm đặc biệt: gần như không có đuôi, nếu có thì cũng rất ngắn. Nanh của loài chó này thường có từ 6 đến 8 cạnh khác nhau (đây là đặc điểm của loài chó săn cổ xưa, theo kiểu cắn cổ con mồi và xé thịt). Tai có hình tam giác, luôn dựng đứng, hai chân sau luôn trong tư thế sẵn sàng tấn công. Chúng luôn lì lợm, ít cắn và luôn chỉ nghe theo một người chủ duy nhất. Người H’ Mông, loài chó H’ mông đuôi cộc luôn được đứng trong hàng ngũ những con vật mà họ yêu quý nhất, coi là báu vật trong nhà, họ nuôi loại chó này không nằm ngoài mục đích đi săn và trông coi nhà cửa. Tuy nhiên đến thời điểm này những cuộc săn lùng trong rừng sâu không còn nhiều, loài chó này chủ yếu được nuôi để trông nhà.